BURGERSCHAP

Voor mijn opleiding tot toegepast filosoof en docent burgerschap loop ik stage bij VO het Arentheem College te Arnhem. Daar doe ik onderzoek naar hoe en waar burgerschapsonderwijs al plaatsvindt, hoe dit wordt ervaren en welke ontwikkelingen gewenst zijn.

Het Arentheem College bestaat uit drie scholen;

  • Leerpark Presikaaf is een praktijkschool voor vmbo, beroepsmavo, mbo,
  • Titus Brandsma biedt havo, mavo en Wereldklas, 
  • Thomas a Kempis (TAK) is er voor havo, atheneum en gymnasium.

Er volgen ca. 3000 leerlingen onderwijs bij het Arentheem College.

De stageopdracht bestaat uit drie onderdelen:

  1. Onderzoek naar Burgerschapsonderwijs binnen Arentheem, in het bijzonder bij Thomas a Kempis (TAK, mijn standplaats)
    Waar staat Arentheem College op het gebied van Burgerschapsonderwijs? Wat moet wettelijk, wat doet de school al en waar ligt dat verankerd, hoe is dat zichtbaar gemaakt, is er voldoende draagvlak bij docenten en leerlingen, wat ontbreekt nog en waar wil de school naartoe?
  2. Onderzoek naar eigenaarschap en autonomie bij TAK
    Waar op TAK wordt aandacht besteed aan eigenaarschap, met als focusgebieden: hoe wordt het eigenaarschap van leerlingen vergroot en hoe verhoudt zich dat tot blended learning en 21e eeuwse (ICT) vaardigheden? En wat is het raakvlak met Bildung?
  3. Filosofielessen volgen en zelf lesgeven bij TAK
    Filosofie / levensbeschouwing: kennis maken met de vakgroep en participeren in de lessen; bijvoorbeeld door aan (onderdelen van) lessen mee te werken, les te geven, Socratische gesprekken te voeren.

Het zwaartepunt ligt op dit moment bij onderdeel 1; onderzoek naar Burgerschap. Mijn taak is te inventariseren wat er binnen Arentheem (TAK) gedaan wordt aan burgerschap, wat wettelijk verplicht is en welke externe bronnen er zijn. Samengevat komt dit neer op:

  • Wat moet? (wettelijk)
  • Wat doen we al? (waar is dit geborgd, hoe verhoudt zich dit tot de wettelijke verplichtingen, hoe wordt het ervaren en kunnen /willen we meer doen?)
  • Welke externe bronnen zijn er? Database aanleggen van weblinks, boeken, artikelen en adressen van relevante organisaties zoals De Tweede Kamer, VO Raad, Curriculum etc.

Het doel van al die activiteiten is om Burgerschap degelijk te verankeren in het Arentheem aanbod, op een professionele, flexibele en aansprekende manier, met draagvlak en actieve participatie van docenten, leerlingen en overige medewerkers. Dit moet bijdragen aan de Thomas a Kempis missie. 

STAGERESULTATEN VOLGEN?

Burgerschapsonderwijs is in ontwikkeling, veel schoolleiders en docenten zoeken naar een passende, toekomstbestendige invulling. Graag deel ik mijn bevindingen via deze website.

Op zoek naar Burgerschap

'under construction'; aan dit gedeelte van de website wordt gewerkt!

Burgerschapsonderwijs is een breed en soms ronduit vaag begrip. In mijn zoektocht naar inhoud, vorm en (beoogd) effect start ik dan ook graag vanuit (grond)wettelijk perspectief. Dit houdt in dat ik me verdiep in de wetten en wetsvoorstellen die er zijn op het gebied van burgerschapsonderwijs alsmede met de (grond)wetten die in bredere zin te maken hebben met onderwijs en onderwijsgerelateerde zaken. Ook inventariseer ik welke organisaties zich bezig houden met (burgerschaps)onderwijs en wat hun (wettelijke) invloed is. De organisaties, instanties, bureaus en boeken komen allemaal in een ‘Burgerschapsdatabase’ op deze website, maar graag noem ik alvast de belangrijkste bronnen van waaruit ik Burgerschapsonderwijs nader verken.

TWEEDE EN EERSTE KAMER
Het wetsvoorstel ‘Verduidelijking van de burgerschapsopdracht aan scholen in het funderend onderwijs’ is op 17 november 2020 aangenomen door de Tweede Kamer. De Eerste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft op 19 januari 2021 het voorlopig verslag  uitgebracht en wacht op de memorie van antwoord. Meer informatie staat hier: Voorlopig verslag (eerstekamer.nl)

BUREAU COMMON GROUND
Bram Eidhof van Bureau Common Ground heeft in een explainer samengevat wat de aanleiding is voor dit wetsvoorstel:

Waarom is de burgerschapsopdracht verduidelijkt?
“Scholen gaven aan dat de vorige wet voor burgerschapsonderwijs te weinig handvatten bood. Het was niet duidelijk wat er van scholen verwacht werd als het gaat om burgerschapsonderwijs. Burgerschapsonderwijs staat in de aandacht omdat er zorgen zijn over de gebrekkige democratische kennis en vaardigheden van leerlingen, zoals uit het internationale ICCS onderzoek blijkt. Daarnaast zijn er zorgen over ongelijke democratische kansen. De verschillen tussen leerlingen in het vmbo en het vwo zijn groot, evenals de verschillen tussen scholen.  Gerelateerd hieraan zijn er zorgen over hoe we met elkaar samenleven. Volgens het SCP vinden Nederlanders dit al jaren het grootste nationale probleem. Onderzoek van het CBS laat zien dat 8 op de 10 Nederlanders vindt dat er (grote) spanningen zijn tussen verschillende groepen in de samenleving. Tot slot zijn er zorgen over scholen die zich afkeren van de democratische samenleving, of de rechtsstaat niet respecteren. Hoewel deze zorgen beperkt blijven tot een kleine minderheid van scholen – met het Cornelius Haga Lyceum als meest prominente voorbeeld – is de politieke aandacht voor deze scholen groot.”

In de explainer van Bureau Common Ground staat ook aan welke eisen het Burgerschapsonderwijs moet voldoen en je kunt het ‘Handboek Burgerschapsonderwijs voor het voortgezet onderwijs’ gratis downloaden.

NEDERLAND IS VAN ONS ALLEMAAL
Samira Bouchibti is auteur van het handboek Burgerschap ‘Nederland is van ons allemaal’.
 In het handboek wordt invulling gegeven aan burgerschapsvorming aan de hand van:

  • Grondwet: gelijkheidsbeginsel (artikel 1), Vrijheid van Godsdienst en levensovertuiging (artikel 6), vrijheid van meningsuiting (artikel 7), onaantastbaarheid lichaam (artikel 11).
  • Kernwaarden: zelfbeschikking, rechtsstaat, democratie, vrijheid, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, gelijkwaardigheid, inclusie en diversiteit en solidariteit.
  • De Universele Waarden van de Mens (UWM).
  • Universele Verklaring van de Mens (UVRM)

Het handboek ‘Nederland is van ons allemaal’ draagt uit dat de Grondwet niet zomaar een stoffige tekst is, maar de levende basis waarop de democratische waarden van onze samenleving zijn gegrondvest. De Grondwet is bij uitstek verbindend. De Grondwet beschermt en geeft richting aan onze samenleving, is bij uitstek verbindend en een middel om in dialoog te gaan. Tegenover de Grondwet en de daaraan verbonden rechten staat één grondplicht: de plicht om op een open, vreedzame en democratische wijze vorm en inhoud geven aan ons land. Wij hebben de gezamenlijke verantwoordelijkheid om de democratische kernwaarden levend te houden, te praktiseren en door te geven aan nieuwe generaties.

VO RAAD